Εισαγωγή στην Ειδική Αγωγή

1. Εννοιολογικός προσδιορισμός της Ειδικής Αγωγής: θεωρητικές προσεγγίσεις.
2. Η Ειδική Αγωγή ως επιστήμη: η έρευνα στην Ειδική Αγωγή.
3. Ο πολυεπιστημονικός και διεπιστημονικός χαρακτήρας της ειδικής αγωγής.
4. Οι στόχοι και το αντικείμενο της Ειδικής Αγωγής.
5. Η πολυπλοκότητα του ορισμού της αναπηρίας: σύγχρονες ερμηνευτικές προσεγγίσεις της αναπηρίας.
6. Σύντομη ιστορική αναδρομή της ειδικής αγωγής από το 1900 έως σήμερα.
7. Νομοθεσία της ειδικής αγωγής από το 1981 έως σήμερα.
8. Η δομή και η λειτουργία του ειδικού σχολείου.
9. Ο μαθητικός πληθυσμός του ειδικού σχολείου.
10. Ο ρόλος του ειδικού εκπαιδευτικού.
11. Τα αναλυτικά προγράμματα στην ειδική εκπαίδευση.
12. Τρόποι σύνταξης παιδαγωγικής έκθεσης  μαθητών με και χωρίς αναπηρίες.

Ζώνιου-Σιδέρη, Α. (2011). Οι ανάπηροι και η εκπαίδευσή τους. Μια ψυχοπαιδαγωγική προσέγγιση της ένταξης. Αθήνα: Πεδίο

Ζώνιου-Σιδέρη, Α., Ντεροπούλου-Ντέρου Ε., Παπαδοπούλου Κ. (2012). Η   έρευνα στην ειδική αγωγή,  στην ενταξιακή εκπαίδευση και στην αναπηρία, Συλλογικός Τόμος Β΄. Αθήνα: Πεδίο  

Με την επιτυχή ολοκλήρωση του μαθήματος ο/η φοιτητής/τρια θα είναι σε επίπεδο:

α) γνώσεων

• να γνωρίζει το εννοιολογικό περιεχόμενο του προσδιορισμού της Ειδικής Αγωγής ως επιστήμης,
• να γνωρίζει τους στόχους και το αντικείμενο της Ειδικής Αγωγής,
• να γνωρίζει τους βασικούς ιστορικούς σταθμούς της ειδικής αγωγής από το 1900 έως σήμερα,
• να γνωρίζει τους βασικούς νομοθετικούς σταθμούς στην εκπαιδευτική νομοθεσία της ειδικής αγωγής από το 1981 έως σήμερα,
• να γνωρίζει τη διάθρωση, τη δομή και τη λειτουργία του ειδικού σχολείου,
• να γνωρίζει και να κατανοεί τους βασικούς στόχους, τις διδακτικές μεθόδους και τους τρόπους αξιολόγησης του εκπαιδευτικού έργου στο πλαίσιο λειτουργίας των ειδικών σχολείων,
• να γνωρίζει τις αρχές και το περιεχόμενο των αναλυτικών προγραμμάτων που υιοθετούνται στην εκπαίδευση αναπήρων,
• να γνωρίσει και να κατανοεί τις σύγχρονες ερμηνευτικές προσεγγίσεις της αναπηρίας,

β) δεξιοτήτων 

• να εντοπίζει την επιρροή των σύγχρονων ερμηνευτικών προσεγγίσεων της αναπηρίας στη δομή και τη λειτουργία των ειδικών σχολείων, στη σύνταξη και στην εφαρμογή των αναλυτικών προγραμμάτων, στον τρόπο οργάνωσης και λειτουργίας των διαγνωστικών φορέων και στη διαμόρφωση των κοινωνικών στάσεων και αντιλήψεων αναφορικά με την αναπηρία,

γ) ικανοτήτων

• να κατανοεί τις βασικές αρχές της διεπιστημονικής- πολυεπιστημονικής συνεργασίας στο πλαίσιο των ειδικών σχολικών μονάδων,
• να αντιλαμβάνεται τον ρόλο του ειδικού εκπαιδευτικού,
• να μελετά κριτικά την εκπαιδευτική νομοθεσία,
• να συντάσσει με επιστημονική ορθότητα και με τη χρήση ερευνητικών εργαλείων παιδαγωγικές εκθέσεις μαθητών με και χωρίς αναπηρίες.

Βιβλία –κείμενα

• Ζώνιου-Σιδέρη, Α., Ντεροπούλου-Ντέρου, Ε., Βλάχου-Μπαλαφούτη Α. (επιστημονική επιμέλεια) (2012). Αναπηρία και εκπαιδευτική πολιτική: Κριτική προσέγγιση της ειδικής και ενταξιακής εκπαίδευσης,  εκδ. Πεδίο, Αθήνα.

Το παρόν βιβλίο αποτελείται από κείμενα κριτικού προβληματισμού αναφορικά με την εκπαιδευτική πολιτική που ασκείται σε εθνικό και διεθνές επίπεδο στον τομέα της ειδικής και ενταξιακής εκπαίδευσης ατόμων με αναπηρίες. Αναλύονται ζητήματα εννοιολογικών προσεγγίσεων της αναπηρίας στο πλαίσιο προβληματικής της παγκοσμιοποίησης και της κοινωνικής δικαιοσύνης. Οι δομές της ειδικής εκπαίδευσης, η νομοθεσία και η παραδοσιακή κουλτούρα της ειδικής αγωγής προσεγγίζονται υπό το πρίσμα της ενταξιακής σκέψης ως παράγοντες διατήρησης του εκπαιδευτικού αποκλεισμού. Μέσω των κειμένων διερευνάται η προοπτική της ένταξης σε επίπεδο πολιτικής, παιδαγωγικής και εκπαιδευτικής πρακτικής με αρχή τον εντοπισμό και την άρση πρακτικών αποκλεισμού. Το περιεχόμενο του βιβλίου αφορά προπτυχιακούς και μεταπτυχιακούς φοιτητές των παιδαγωγικών τμημάτων, εκπαιδευτικούς γενικής και ειδικής εκπαίδευσης, ερευνητές, ειδικούς επαγγελματίες της εκπαίδευσης ατόμων με αναπηρίες και όλους εκείνους που εμπλέκονται στον τομέα της κοινωνικής και εκπαιδευτικής ένταξης.  

• Ζώνιου-Σιδέρη, Α., Καραγιάννη, Π., Ντεροπούλου Ε., Παπασταυρινίδου Γ. & Σπανδάγου, Η. (2004). Η σημασία και ο ρόλος του αναλυτικού προγράμματος στην ενταξιακή εκπαίδευση των τυφλών παιδιών στην Ελλάδα στο: Εκπαίδευση και Τύφλωση: Σύγχρονες τάσεις και προοπτικές, επιμέλεια Α. Ζώνιου-Σιδέρη, Η. Σπάνδαγου, Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα, σελ. 189-200.

Η παρούσα μελέτη  αποτελεί συλλογική εργασία, που στόχο της έχει να θέσει ορισμένους κεντρικούς προβληματισμούς ως προς τη διαφοροποίηση του αναλυτικού προγράμματος στην ενταξιακή εκπαίδευση των τυφλών παιδιών. Ειδικότερα αναπτύσσεται γύρω από τρεις άξονες, οι οποίοι εξετάζουν: α) τους λόγους που υπαγορεύουν την κλινική προσέγγιση την οποία χρησιμοποιούν οι εκπαιδευτικοί σχετικά με την ενταξιακή εκπαίδευση, β) το ρόλο του αναλυτικού προγράμματος όπως προσδιορίζεται από τις θέσεις των εκπαιδευτικών που προκύπτουν έπειτα από έρευνα που πραγματοποιήθηκε από την ομάδα των συγγραφέων και γ) τη σχέση του Διαθεματικού Ενιαίου Πλαισίου Προγραμμάτων Σπουδών (Δ.Ε.Π.Π.Σ.) με τις αρχές που διέπουν τη διαφοροποίηση ενός αναλυτικού προγράμματος.   

• Ζώνιου-Σιδέρη, Α., Ντεροπούλου-Ντέρου, Ε., Παπαδοπούλου Κ. (επιστημονική επιμέλεια) (2012). Η έρευνα στην ειδική αγωγή, στην ενταξιακή εκπαίδευση και στην αναπηρία, συλλογικός τόμος Α΄, εκδ. Πεδίο, Αθήνα.

Στον παρόντα τόμο παρατίθενται πέντε θεματικές ενότητες. Η πρώτη εξ αυτών πραγματεύεται το ζήτημα της ενταξιακής εκπαίδευσης, ενώ η δεύτερη διερευνά ζητήματα αναπηρίας και εκπαίδευσης αναπήρων. Η τρίτη ενότητα ασχολείται με την προβληματική των αναπτυξιακών διαταραχών και τον αυτισμό, ενώ η τέταρτη αφιερώνεται στην τέχνη και την αναπηρία. Τέλος, η πέμπτη ενότητα εστιάζει σε ζητήματα που άπτονται του γονικού ρόλου.

• Ζώνιου-Σιδέρη, Α., Ντεροπούλου-Ντέρου, Ε., Παπαδοπούλου Κ. (επιστημονική επιμέλεια) (2013). Η έρευνα στην ειδική αγωγή, στην ενταξιακή εκπαίδευση και στην αναπηρία, συλλογικός τόμος Γ΄, εκδ. Πεδίο, Αθήνα.

Ο τρίτος τόμος πραγματεύεται την προβληματική της ενταξιακής και ειδικής εκπαίδευσης σε όλες τις βαθμίδες και δομές εκπαίδευσης αναπήρων μαθητών. Τα κείμενα του συλλογικού τόμου μελετούν και αναλύουν, μέσω ποιοτικών και ποσοτικών ερευνών, τις προκλήσεις και τις προοπτικές της ειδικής και ενταξιακής εκπαίδευσης στο σύγχρονο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα. Ειδικότερα, διερευνάται η ενταξιακή διάσταση του θεσμού της παράλληλης στήριξης και των προγραμμάτων εκπαίδευσης των εκπαιδευτικών ειδικής αγωγής, οι εκπαιδευτικές πρακτικές, οι διδακτικές προσεγγίσεις και ο ρόλος των εκπαιδευτικών στο γενικό και ειδικό σχολείο. 

• Ζώνιου-Σιδέρη, Α., Καραγιάννη, Π., Ντεροπούλου Ε., Σπανδάγου, Η. (2005). Εκπαιδευτική αξιολόγηση ανάπηρων μαθητών. Κριτική ανάλυση των θέσεων των ελληνικών πολιτικών κομμάτων στο: Η αξιολόγηση στην Εκπαίδευση: Παιδαγωγική και Διδακτική Διάσταση, επιμέλεια Δ.Μ. Κακανά, Κ.Μπότσογλου, Ν. Χανιωτάκης, Ε. Καβαλάρη, εκδ. Αδελφών Κυριακίδη, Θεσσαλονίκη, σελ. 333-346.

Με την ένταξη της ειδικής εκπαίδευσης στο γενικότερο σχέδιο νόμου της γενικής εκπαίδευσης το 1985 (Ν1566/1985) αναδύθηκε το πολυσχιδές ζήτημα της ενταξιακής εκπαίδευσης των ανάπηρων μαθητών και έθεσε προβληματισμούς ως προς την οργάνωση της εκπαιδευτικής διαδικασίας και την αξιολόγηση του εκπαιδευτικού έργου και των ανάπηρων μαθητών. Τα μοντέλα και η πρακτική της εκπαιδευτικής αξιολόγησης είναι ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που απασχολεί όχι μόνο την επιστημονική κοινότητα και την κοινότητα των εκπαιδευτικών που ασκούν το εκπαιδευτικό τους έργο σε τάξεις ανάπηρων μαθητών, αλλά και ευρύτερα την πολιτεία η οποία με θεσμικές ρυθμίσεις και νομοθετικά πλαίσια μορφοποιεί και τους τρόπους αξιολόγησης.

Η αξιολόγηση των μαθητών και του εκπαιδευτικού έργου αποτελεί πεδίο συχνών διαξιφισμών, προβληματισμών και αντιμαχιών μεταξύ των πολιτικών κομμάτων καθώς η μορφή της διαμορφώνει και την ταυτότητα του εκπαιδευτικού, του μαθητή και τους στόχους της εκπαίδευσης. Ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι τοποθετήσεις των κυρίαρχων πολιτικών κομμάτων στην Ελλάδα ως προς την εκπαιδευτική αξιολόγηση και ειδικότερα ως προς την αξιολόγηση της ενταξιακής εκπαίδευσης. Τα αναλυτικά προγράμματα και η παιδαγωγική πρακτική, η οργάνωση της τάξης, τα σχολικά εγχειρίδια, η διεπιστημονική συνεργασία και η επίδοση του ανάπηρου μαθητή είναι μερικά από τα ζητήματα που αναλύονται κριτικά μέσω των πολιτικών θέσεων των κομμάτων.

Νομοθεσία ειδικής αγωγής και εκπαίδευσης  

• Νόμος 1143/1981. Περί Ειδικής Αγωγής, Ειδικής Επαγγελματικής Εκπαιδεύσεως, Απασχολήσεως και Κοινωνικής Μερίμνης των αποκλινόντων εκ του φυσιολογικού ατόμων και άλλων τινών διατάξεων. ΦΕΚ 80, τεύχος Α΄, 31 Μαρτίου 1981.
  
  

• Νόμος 1566/1985. Δομή και Λειτουργία της Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και άλλες Διατάξεις. ΦΕΚ 167, τεύχος Α΄, 30 Σεπτεμβρίου 1985.
  
  

• Νόμος 2817/ 2000. Εκπαίδευση των Ατόμων με Ειδικές Εκπαιδευτικές Ανάγκες και άλλων Διατάξεων. ΦΕΚ 78, τεύχος Α΄, 14 Μαρτίου 2000.
  
  

• Υπουργική Απόφαση 449/2007. Καθορισμός των ιδιαίτερων καθηκόντων και αρμοδιοτήτων του εκπαιδευτικού προσωπικού που υπηρετούν σε σχολικές μονάδες ειδικής αγωγής και του ειδικού εκπαιδευτικού προσωπικού. ΦΕΚ 449, τεύχος Β΄, 3 Απριλίου 2007.
  
  

• Νόμος 3699/ 2008. Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση ατόμων με αναπηρία ή με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες. ΦΕΚ 199, τεύχος Α΄, 2 Οκτωβρίου 2008.

Αναλυτικά προγράμματα

• Αναλυτικό Πρόγραμμα σπουδών (ΑΠΣ)-Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών (ΔΕΠΠΣ) (2003).
  http://www.pi-schools.gr/
  http://www.pi-schools.gr/content/index.php?lesson_id=300&ep=367(Νηπιαγωγείο)
  
  

• Αναλυτικά Προγράμματα Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης
  http://www.pi-schools.gr/special_education_new/html/gr/8emata/analytika/analytika.htm
  
  

• Πλαίσιο Αναλυτικού Προγράμματος Ειδικής Αγωγής (1996). pesea.gr/.../P.D.301-96_Analytiko_Programma_Eidikhs_Agwghs.doc

Συναφή επιστημονικά περιοδικά

• Disability and Society, Publisher Routledge. http://www.tandfonline.com/loi/cdso20#.VBk2QrccTcs
• European Journal of Special Needs Education, Publisher Routledge. http://www.tandfonline.com/loi/rejs20#.VBk2gLccTcs
• International Journal of Inclusive Education, Publisher Routledge. http://www.tandfonline.com/toc/tied20/current#.VBk2o7ccTcs

Το μάθημα προσφέρεται σε φοιτητές του Τ.Ε.Α.Π.Η. και του Μ.Ι.Θ.Ε.

Δεν υφίστανται προαπαιτούμενα για την παρακολούθηση του μαθήματος

Ευδοξία Ντεροπούλου-Ντέρου
Βαθμίδα: Επίκουρη Καθηγήτρια
Γνωστικό αντικείμενο: Ειδική Αγωγή με έμφαση στην Παιδαγωγική της Ένταξης

Περισσότερες Πληροφορίες