Εξέλιξη των ιδεών στις Φυσικές Επιστήμες

1.  Γιατί το ερώτημα "τι είναι επιστήμη" δεν έχει νόημα χωρίς κάποιο χρονικό προσδιορισμό

• Μια σύντομη ιστορική αναδρομή από την Αριστοτελική Επιστήμη μέχρι την Επιστήμη ως σύγχρονο επάγγελμα.
• Εικόνες του 20ου αιώνα: Η δημόσια "εικόνα" του επιστήμονα και η πραγματική επιστημονική δραστηριότητα.
• Η στροφή της κρίσης: "ο παλιός, καλός τρόπος παραγωγής θεωρητικής γνώσης" έναντι του "νέου, ηρωικού τρόπου παραγωγής γνώσης για χρήση".
• Κριτική ανάλυση των στόχων και των επιλογών του μαθήματος.

2.  Οι κοσμοθεωρίες/ όψεις του φυσικού κόσμου ως συνιστώσες της καθημερινής, της σχολικής και της επιστημονικής κουλτούρας.

• Η πολιτισμική διάκριση του «εγώ» από το «άλλο» και η σημασία της σχέσης τους στο πλαίσιο μιας κοσμοθεωρίας.
• Κατηγοριοποιήσεις, σχέσεις και αιτιότητα στο πολιτισμικό σκηνικό χώρου και χρόνου.

3.  Μορφές και περίοδοι της σύγχρονης επιστήμης: μια προσπάθεια κατασκευής τομών στο κοινωνικό πλαίσιο και στον ιστορικό χρόνο.

• Επιστήμη - Τεχνολογία - Πολιτισμός.
• Φυσιοκρατία - Μηχανοκρατία - Τεχνοκρατία - Πολυπλοκότητα.

4.  Κριτική ανάγνωση κλασικών επιστημονικών κειμένων: η περίπτωση του Γαλιλαίου

• Το ιστορικό πλαίσιο.
• Ανάγνωση, ερωτήματα, αναζήτηση, υποθέσεις, κατανόηση.

5.  Ανιχνεύοντας και ερμηνεύοντας τα "απομεινάρια της ιστορίας της επιστημονικής δραστηριότητας" στα κείμενα των σύγχρονων σχολικών βιβλίων επιστήμης.

• Φυσιοκρατικές, μηχανοκρατικές και τεχνοκρατικές περιγραφές ενός πολύπλοκου φυσικού κόσμου.
• Η εκπαιδευτική διάσταση των άρρητων χαρακτηριστικών των επιστημονικών αναπαραστάσεων.

6.  Ανιχνεύοντας και ερμηνεύοντας τα "απομεινάρια της ιστορίας" στα σύγχρονα κείμενα "επιστήμης" που διακινούν τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης.

• Πολυπλοκότητα και «σιωπή».

7.  Αξιολόγηση μαθήματος: παρουσίαση των εργασιών των φοιτητών - συζήτηση.

1. Εξοικείωση με το γεγονός ότι η "ταυτότητα" δραστηριοτήτων όπως η επιστημονική αλλάζει με το χρόνο αλλά και με το πλαίσιο: οι εκπαιδευόμενοι/ες θα πρέπει να έχουν συνειδητοποιήσει ότι η "επιστήμη" όπως την όρισε ο Αριστοτέλης δεν είναι η "επιστήμη" του ευρωπαϊκού μεσαίωνα, δεν είναι η "επιστήμη της αναγέννησης κ.ο.κ. Θα πρέπει να έχουν συνειδητοποιήσει επίσης ότι η τρέχουσα προσπάθεια άμεσης σύνδεσης της "επιστήμης" με την "οικονομία της γνώσης" αλλάζει για άλλη μια φορά τη φύση της.
2. Κατανόηση μοντέλων αναπαράστασης μιας κουλτούρας. Ικανότητες ανάλυσης δεδομένων με βάση ένα μοντέλο αναπαράστασης.
3. Κατανόηση αυθεντικού/ κλασικού επιστημονικού κειμένου: οι εκπαιδευόμενοι/ες θα πρέπει να διαχειρίζονται τη διαδικασία της ανάγνωσης επιστημονικού κειμένου ως διαδικασία παραγωγής έγκυρων ερμηνευτικών υποθέσεων. Θα πρέπει επίσης να μπορούν να συνάγουν από τη διαδικασία της ανάγνωσης και τα στοιχειώδη χαρακτηριστικά της "κοσμοθεωρίας" του συγγραφέα.
4. Αναγνώριση των σχέσεων της επιστημονικής δραστηριότητας με άλλες πειθαρχίες και κοινωνικές/ πολτισμικές δράσεις: οι εκπαιδευόμενοι/ες θα πρέπει να μπορούν να χειρίζονται εργαλεία ανάλυσης της επιστημονικής παραγωγής αλλά και δραστηριότητας.
5. Αναγνώριση της σχολικής αλλά και δημοσιογραφικής γλώσσας ως φορέα επιστημονικών και επιστημολογικών απόψεων, πολιτισμικά μετασχηματισμένων: οι εκπαιδευόμενοι/ες θα πρέπει να μπορούν να αναλύουν σχολικά ή και δημοσιογραφικά κείμενα επιστήμης (ή περί επιστήμης) με τρόπο που να αποκαλύπτουν τις άρρητες επιστημολογικές και πολιτισμικές παραδοχές που αυτά προωθούν, αναζητώντας ταυτόχρονα και τις ιστορικές τους ρίζες.
6. Ικανότητες δημόσιας παρουσίασης και υποστήριξης απόψεων: οι εκπαιδευόμενοι/ες θα πρέπει να μπορούν να παρουσιάζουν και να υποστηρίζουν τις απόψεις τους αξιοποιώντας απλά τεχνολογικά μέσα με μη τετριμμένους τρόπους. 

Συγγράμματα που προσφέρονται μέσω του συστήματος ΕΥΔΟΞΟΣ:

• Βιβλίο [481]: Westfall, R. S. (2008). Η συγκρότηση της σύγχρονης επιστήμης. Ηράκλειο: ΙΤΕ-ΠΕΚ.
• Σημειώσεις [12800469]: Τσελφές, Β. (2011). GALILEO CALILEI: Διάλογος γύρω από τα δυο σημαντικότερα κοσμικά συστήματα. Μια διδακτική προσέγγιση. Αθήνα: ΤΕΑΠΗ-ΕΚΠΑ.
• Βιβλίο [531]: Debus, A. G. (2009). Άνθρωπος και φύση στην αναγέννηση. Ηράκλειο: ΙΤΕ-ΠΕΚ.  

Η Διδασκαλία πραγματοποιείται σε ενιαίο χώρο.

Μέρος των μαθημάτων περιλαμβάνει εισηγήσεις από τον διδάσκοντα και συζητήσεις.

Ένα σημαντικό μέρος των μαθημάτων περιλαμβάνει παρουσιάσεις από ομάδες φοιτητών.

Οι εργασίες (αναλύσεις κειμένων) των ομάδων προετοιμάζονται σε ώρες φροντιστηρίου και με τη βοήθεια του διδάσκοντα (στο σπουδαστήριο και το εργαστήριο διδασκαλίας ΦΕ σε μέρες και ώρες που συμφωνούνται ανά ομάδα).

Τα μαθήματα υποστηρίζονται και μέσω της πλατφόρμας ασύγχρονης επικοινωνίας (eclass) του Πανεπιστημίου.

Η διδακτική-μαθησιακή θεωρία πίσω από την οργάνωση των μαθημάτων είναι σαφέστατα κοινωνικά κουνστρουκτιβιστική.

Συγγράμματα που προσφέρονται μέσω του συστήματος ΕΥΔΟΞΟΣ

• Βιβλίο [481]: Westfall, R. S. (2008). Η συγκρότηση της σύγχρονης επιστήμης. Ηράκλειο: ΙΤΕ-ΠΕΚ.
• Σημειώσεις [12800469]: Τσελφές, Β. (2011). GALILEO CALILEI: Διάλογος γύρω από τα δυο σημαντικότερα κοσμικά συστήματα. Μια διδακτική προσέγγιση. Αθήνα: ΤΕΑΠΗ-ΕΚΠΑ.
• Βιβλίο [531]: Debus, A. G. (2009). Άνθρωπος και φύση στην αναγέννηση. Ηράκλειο: ΙΤΕ-ΠΕΚ.

Άλλα βιβλία (Textbooks)

• Kearney, M. (1984). World View. CA: Chandler & Sharp Publishers

Εκπαιδευτικό υλικό στο Διαδίκτυο

• Τσελφές, Β. (2003). Μια πρόταση για τη διδασκαλία των Εργαστηριακών Φυσικών Επιστημών στηριγμένη στην κατά Ian Hacking προσέγγιση της «εσωτερικής ζωής» τους, στο Κ. Σκορδούλης & Λ. Χαλκιά (Eπιμ.), Η συμβολή της Ιστορίας και της Φιλοσοφίας των Φυσικών Επιστημών στη Διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών, Αθήνα: ΠΤΔΕ, ΕΚΠΑ, 259-271.
• Τσελφές, Β. & Καριώτογλου, Π. (2003). « Όψεις του φυσικού κόσμου»: Πλαίσιο ανάλυσης και παραδείγματα που προωθούνται, μέσω των δραστηριοτήτων των παιδιών, στο νηπιαγωγείο. Στο Τσιτουρίδου, Μ. (Επιμ). Οι Φυσικές Επιστήμες και οι Τεχνολογίες της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας στην Προσχολική Εκπαίδευση, Θεσσαλονίκη: Τζιόλας, 69–78.
• Τσελφές, Β. & Σπυράτου Ε. (2008). Εποικοδομισμός και πολιτισμικές προσεγγίσεις στη Διδακτική των Φυσικών Επιστημών: Οι πολλές όψεις των επιστημονικών εννοιών. Στο, Κ. Σκορδούλης, Θ. Νικολαϊδης, Ε. Κολέζα & Δ. Χασάπης (επιμ), Ζητήματα Επιστήμης: Ιστορία, Φιλοσοφία και Διδακτική. Αθήνα: Νήσος, 311-320.

Online readings

• http://galileo.rice.edu/ →→ The Galileo Project

Σημειώσεις

• Τσελφές, Β. (2014). Οι διαφορετικές παραδόσεις/ κουλτούρες στην αναπαράσταση, κατανόηση και διαχείριση του φυσικού κόσμου.
• Τσελφές, Β. (2014). Η ζωή του Γαλιλαίου: ένα σύντομο “ημερολόγιο”

Η μέθοδος αξιολόγησης είναι διαμορφωτική και συμπερασματική. Περιλαμβάνει:

1.  Συγγραφή και παρουσίαση επιστημολογικής και ιστορικής ανάλυσης επιστημονικού κειμένου:

• Ανάλυση κειμένου από τον «Διάλογο» του Γαλιλαίου.
• Επισήμανση των επιστημολογικών χαρακτηριστικών του κειμένου.
• Επισήμανση των ιστορικών επιρροών.
• Επισήμανση πολιτισμικών - κοσμολογικών χαρακτηριστικών.

2.  Συγγραφή και παρουσίαση πολιτισμικής και ιστορικής ανάλυσης σχολικού επιστημονικού κειμένου ή δημοσιογραφικού επιστημονικού κειμένου:

• Επισήμανση πολιτισμικών - κοσμολογικών χαρακτηριστικών του κειμένου.
• Επισήμανση των ιστορικών επιρροών.

Η συμβολή συγγραφής και παρουσίασης σε κάθε μια από τις παραπάνω διαδικασίες κατανέμεται:

• Συγγραφή: 70%
• Παρουσίαση: 30% Εργασίες

Βαθμολόγηση: Οι δύο διαδικασίες είναι υποχρεωτικές και ισοδύναμες σε ότι αφορά τη συμβολή τους στην τελική βαθμολογία. Σε περίπτωση που οι ομάδες των φοιτητών/τριών επιθυμούν να βελτιώσουν την τελική τους βαθμολογία προσέρχονται σε μια επιπλέον προφορική εξέταση.

Στις επαναληπτικές περιόδους εξετάσεων η αξιολόγηση είναι ατομική και πραγματοποιείται γραπτά, με "ανοιχτά βιβλία και σημειώσεις".

• Υποψήφιοι και εν ενεργεία φοιτητές/φοιτήτριες, και απόφοιτοι Τμημάτων  Επιστημών της Εκπαίδευσης / Σχολών Επιστημών της Εκπαίδευσης και Αγωγής
• Εκπαιδευτικοί πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης ενδιαφερόμενοι/ες για την Ιστορία των Επιστημών και τη σχέση της με τη "Διδακτική των Φυσικών Επιστημών ".
• Φοιτητές/τριες θετικών επιστημών που ενδιαφέρονται για μια πρώτη επαφή με την Ιστορία των Επιστημών.

• Γνώσεις φυσικών επιστημών επιπέδου Λυκείου, γνώσεις μεθοδολογίας (ανάλυση κειμένου, ανάλυση περιεχομένου), καθώς και θεμελιώδεις γνώσεις από τη Διδακτική των φυσικών επιστημών.
• Συνίσταται η προηγούμενη παρακολούθηση του μαθήματος Έννοιες Φυσικών Επιστημών (κωδικός: 502).

Βασίλης Τσελφές

Ο Βασίλης Τσελφές είναι καθηγητής της Φυσικής και της Διδακτικής των Φυσικών Επιστημών  στο Τμήμα Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία του Πανεπιστημίου Αθηνών. Έχει δημοσιεύσει, μόνος και σε συνεργασία κείμενα στην περιοχή της φυσικής στερεού σώματος και στη διδακτική των φυσικών επιστημών.
Μερικοί ενδεικτικοί τίτλοι από τις δημοσιεύσεις του είναι: Δοκιμή και πλάνη.
Το εργαστήριο στη διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών, Νήσος, Αθήνα 2002˙
Science Education in the Knowledge Based Society (co-ed.), Kluwer, 2003˙ An  Epistemological Analysis of the Evolution of Didactical Activities in Teaching-Learning Sequences (co-auth.), International Journal in Science Education, 2004˙ Knowledge in the New Technologies (co-ed.), Peter Lang, 2005˙ Science and Theatre Education: A Cross-disciplinary Approach of Scientific Ideas Addressed to Student Teachers of Early Childhood Education (co-auth.), Science & Education, 2009˙ Typical Didactical Activities in the Greek Early-Years Science Classroom: Do they promote science learning? (co-auth.), International Journal of Science Education, 2009˙ Theatrical representation of scientific ideas: a research and development project for teaching science (Die Lehre als Schauspiel) (co-auth.), Atomium Culture Project (2013)˙ Using students- teachers’ reports of self-efficacy to evaluate an early childhood science course (co-auth.), Journal of Early Childhood Teacher Education, 2014.